ชื่อสมุนไพร : หญ้าปักกิ่ง
ชื่ออื่น: หญ้าเทวดา , เล่งจือเช่า (จีน)
ชื่อวิทยาศาสตร์ : Murdannia loriformis (Hassk.) Rolla Rao et Kammathy
ชื่อวงศ์ : Commelinaceae

ลักษณะของหญ้าปักกิ่ง เป็นพืชใบเลี้ยงเดี่ยว ไม้ล้มลุก สูง 10 ซม. ลำต้นกลม สีเขียว ใบเป็นใบเดี่ยว ออกเรียงสลับ ใบ ออกเป็นกระจุกใกล้ราก ที่โคนต้นรูปขอบขนาน กว้าง 1.5 ซม. ยาว 10 ซม. ใบที่ปลายยอด มีขนาดเล็กกว่าและสั้นกว่า ขอบใบและกาบใบเป็นขนครุย (ciliate) ปลายใบแหลม ขอบใบเรียบ ใบประดับมีลักษณะคล้ายใบแต่เล็กกว่า โปร่งแสง มีใบประดับย่อยค่อนข้างกลม สีเขียวอ่อน ดอกออกเป็นช่อที่ปลายยอด อยู่ตามซอก เป็นช่อแยกแขนง มีสีฟ้าหรือม่วงอ่อน กลีบดอกบาง มี 4 กลีบกลีบเลี้ยงรูปไข่หรือรี เกสรเพศผู้ที่สมบูรณ์ 2 อัน เกสรเพศผู้ที่เป็นหมัน 3 อัน ผล : เป็นแคปซูลยาว 3-4 ซม. รูปไข่ แต่ละช่อง (locule) มี 2 เมล็ด ผลแห้งแตกออกได้ผล ดอก

สรรพคุณ

  • แก้ไข้ แก้ร้อนใน แก้น้ำเหลืองเสีย
  • ฤทธิ์อื่นๆ ที่พบในงานวิจัย คือ ต้านเซลล์มะเร็งในหลอดทดลองและในสัตว์ทดลอง กระตุ้นภูมิคุ้มกัน
  • ตามสรรพคุณของตำรายาจีน จะใช้หญ้าปักกิ่งรักษาโรคในระบบ ทางเดินหายใจและกำจัดพิษ

สารสำคัญ

กลุ่มสารที่แสดงฤทธิ์ยับยั้งเซลล์มะเร็ง  ได้แก่  สารในกลุ่ม Glycoside (Phytostearil glycoside ,  Glycosphingolipids) , Aglycone , Alkaloids  โดย

  • กลุ่ม Glycosphingolipids เป็นสารที่สามารถละลายน้ำได้ และเป็นองค์ประกอบสำคัญของเซลล์ ในร่างกายมนุษย์พบได้น้อย ที่สมอง ระบบประสาท เม็ดเลือดแดง ไต และมีบทบาทในปฏิกิริยาเกี่ยวกับภูมิคุ้มกัน ส่วนสาร Glycosphingolipids ที่แยกได้จากเซลล์มะเร็งแตกต่างจากเซลล์ปกติ คือ สามารถแสดงถึงปฏิกิริยาภูมิคุ้มกันที่เปลี่ยนไปของเซลล์มะเร็ง
  • Alkaloids มีฤทธิ์เหนี่ยวนำเอนไซม์ DT-diapharase ซึ่งมีบทบาททำลายสารพิษที่ทำให้ก่อมะเร็ง ยับยั้งการแพร่กระจายของเซลล์มะเร็งและลดอนุมูลอิสระ
  • สารสกัดน้ำคั้นมีฤทธิ์ต้านการกลายพันธุ์ของยีนที่เกิดจากสารก่อกลายพันธุ์ชนิดต่าง ๆ ได้ เช่น AFB1

การทดสอบความเป็นพิษ

พิษเฉียบพลันของน้ำคั้นหญ้าปักกิ่งในหนูทดลอง พบว่ามีความปลอดภัย โดยไม่ให้เกิดความผิดปกติในการเจริญเติบโต ชีวเคมีในเลือด และไม่ก่อให้เกิดพยาธิสภาพของอวัยวะต่างๆ

ความเป็นพิษเรื้อรังพบว่า น้ำคั้นจากหญ้าปักกิ่งขนาดที่ใช้รักษาในคน มีความปลอดภัยเพียงพอ เมื่อใช้ติดต่อกันเป็นเวลา 3 เดือน

การศึกษาฤทธิ์ของหญ้าปักกิ่งในฤทธิ์เกี่ยวกับระบบภูมิคุ้มกัน พบว่า G1b เพิ่มอัตราส่วนของ CD 3, 4 : CD 3, 8 ที่ผิวของเซลล์เม็ดเลือดขาว

การศึกษาฤทธิ์ของหญ้าปักกิ่งในฤทธิ์ต้านมะเร็ง พบว่ามีฤทธิ์ในการกระตุ้นการทำงานของ DT-diaphorase และ มีบทบาททำลายสารพิษที่ก่อให้เกิดมะเร็งในเซลล์ตับของหนู ยับยั้งการกลายพันธุ์ นอกจากนี้ยังพบอีกว่าสารสกัดมีฤทธิ์ในการลด N7-meG ในเยื่อบุลำไส้ใหญ่ได้

ผลการทดลอง ของหญ้าปักกิ่งมีฤทธิ์ antimutagenic (ยับยั้งการกลายพันธุ์) และยับยั้ง azoxymethane ที่เหนี่ยวนำให้เกิด DNA methylation และaberrant crypt focus formation (ความผิดปกติที่ลำไส้ใหญ่และใส้ตรง)

การศึกษาที่ประเทศมาเลเซีย เพื่อหาถึงประสิทธิภาพของหญ้าปักกิ่งในการรักษา โรคมะเร็งตับ และ โรคเบาหวานพบว่า หญ้าปักกิ่ง มีฤทธิ์ยับยั้งการทำงานของ alpha-Glucosidase การยับยั้งต้องใช้ปริมาณสารสกัดจาก Hexane สูงสุดจาก เพื่อให้ยับยั้งได้

รูปแบบที่มีจำหน่าย ของ สมุนไพร หญ้าปักกิ่ง

รูปแบบ ยาแคปซูลหญ้าปักกิ่ง 

ส่วนประกอบใน 1 แคปซูล: ผงหญ้าปักกิ่ง 240 mg และตัวยาอื่นๆ ขนาดและวิธีใช้ยาแคปซูล รับประทานครั้งละ 3-4 แคปซูล วันละ 3 ครั้ง ก่อนอาหาร โดยใช้เพื่อปรับภูมิคุ้มกัน ทานยานานไม่เกิน 4-6 สัปดาห์ และควรมีช่วงหยุดยา โดยรับประทานยาติดต่อกัน 5-6 วัน แล้วหยุดยา4-5 วัน เช่นนี้จนครบกำหนด

รูปแบบ ยาชง

ขนาดยาชนิดชง รับประทานครั้งละ 2–3 g ชงน้ำร้อนประมาณ 120 – 200 ml วันละ 3 ครั้ง ก่อนอาหาร

รูปแบบ การนำต้นสดหญ้าปักกิ่งมาปรุงยาด้วยวิธีการต่างๆ

ตำคั้น นำหญ้าปักกิ่งล้างสะอาดแล้ว 3 ต้น มาตำให้ละเอียดในครกดินเผา หรือครกไม้เติมน้ำต้มสุก 2 ช้อนโต๊ะ กรองผ่านผ้าขาวบาง ขนาดและวิธีใช้แบบดั้งเดิม ดื่มน้ำคั้น 2 ช้อนโต๊ะ (30 มิลลิลิตร) วันละ 2 ครั้ง เช้า-เย็น ก่อนอาหาร

ตุ๋น ใช้หญ้าปักกิ่งสดทั้งต้นและราก 2 ขีด หรือประมาณ 10 ต้น นำมาล้างให้สะอาด เติมน้ำให้ท่วมยาตุ๋นให้เปื่อย ใช้เวลาประมาณ 8 ชั่วโมง นำน้ำยาที่ได้มาดื่มต่างน้ำทุกวัน ควรตุ๋นวันต่อวัน

ปั่นดื่ม ใช้หญ้าปักกิ่งสดทั้งต้นและราก 6-7 ต้น มาล้างให้สะอาด ใส่น้ำครึ่งแก้ว แล้วปั่นด้วยเครื่องปั่นน้ำผลไม้ กรองกากออกด้วยตะแกรงแบ่งดื่มวันละ 2 ครั้ง เช้าและก่อนนอน

ลูกกลอน นำหญ้าปักกิ่งสดทั้งต้นและราก มาล้างให้สะอาด ตากแดดให้แห้งสนิท นำไปบดเป็นผงแล้วนำมาผสมน้ำผึ้ง อัตราส่วน 1:1 ปั้นเป็นเม็ดลูกกลอน กินครั้งละ 6 เม็ด วันละ 2 ครั้ง ก่อนอาหารเช้าและก่อนนอน

เอกสารอ้างอิง

  1. หญ้าปักกิ่ง [อินเทอร์เน็ต]. สมุนไพรอภัยภูเบศร; 2554 [เข้าถึงเมื่อ 28 กุมภาพันธ์ 2560]. เข้าถึงได้จาก: http://www.abhaiherb.com/knowledge/herb/874/detail.
  2. http://www.pharmacy.mahidol.ac.th/medplantdatabase/pdf/1998/19980193.pdf
  3. http://cdn.intechopen.com/pdfs-wm/23275.pdf
  4. Weena Jiratchariyakul et al. Immunomodulatory effect and quantitation of a  cytotoxic glycosphingolipid from Murdannia loriformis. Journal of Natural Medicines.July 2006, Volume 60, Issue 3, pp 210–216
  5. Ooi KL, Loh SI, Tan ML, Muhammad TS, Sulaiman SF. Growth inhibition of human liver carcinoma HepG2 cells and α-glucosidase inhibitory activity of Murdannia bracteata (C.B. Clarke) Kuntze ex J.K. Morton extracts. J Ethnopharmacol. 2015 Mar 13;162:55-60. doi: 10.1016/j.jep.2014.12.030. Epub 2014 Dec 29.
  6. สาคร พรประเสริฐ,ขนิษฐา พันธุรี,อุษณีย์ วินิจเขตคำนวณ, ฤทธิ์ยับยั้งการแบ่งเซลล์และความเป็นพิษของหญ้าปักกิ่งต่อเซลล์มะเร็งเม็ดเลือดขาว เชียงใหม่เวชสาร 2544;40(4):195-203.