ชื่อภาษาอังกฤษ : Star gooseberry
ชื่อวิทยาศาสตร์ : Acronychia pedunculata (L.) Miq.
ชื่อวงศ์ Rutaceae
ชื่ออื่นๆ : กระเบื้องถ้วย, ย้อมผ้าระนาบ (กลาง), กริง, เปล้าขลิบทอง (ปราจีนบุรี), ค้อนหมา, ชวน, อ่วม (สุราษฎร์ธานี),คะนาง, ชะนาง (จันทบุรี), ทองฟ้า, ไพรสามกอ (ประจวบคีรีขันธ์),น้ำผึ้งใหญ่, ยมป่า(นครราชสีมา), มะงัน (ชลบุรี, ปราจีนบุรี), ยาโกร้ง (ยะลา), กะอวม

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์

ไม้พุ่มหรือไม้ยืนต้น เปลือกต้นบางสีน้ำตาล เปลือกชั้นในมีสีครีมอมชมพู  ยอดและกิ่งอ่อนมีขนละเอียดประปราย ใบเดี่ยว เรียงตรงข้าม ดอกช่อแยกแขนง ออกที่ซอกใบ  กลีบดอกสีขาว สีขาวแกมเหลือง สีขาวแกมเขียว หรือสีเขียวหม่น แต่ละช่อย่อยมี 3 ดอกดอกกลางบานก่อน ผล เป็นรูปทรงกลม รูปไข่ มีสีเขียวสด แต่ถ้าสุกจะเป็นสีเหลืองเขียว

ส่วนที่นำมาใช้ ลำต้น  เปลือกต้น ใบ และผล

สารสำคัญ ที่สามารถพบได้ สมุนไพร มะยมป่า

ใบ
สารอัลคาลอยด์กลุ่มควิโนลีน ได้แก่ kokusaginine, evolitrine
สารกลุ่ม aryl ketone ได้แก่ 1-[2′,4′-dihydroxy-3′-(3”-methylbut-2”-enyl)-5′-(1”’-ethoxy-3”’-methylbutyl)-6′-methoxy] phenylethanone

เปลือกราก
สารกลุ่ม coumarin ได้แก่  bergaptene,
สารกลุ่ม  triterpene ได้แก่ beta-amyrin,
สารกลุ่ม acetophenonesได้แก่ 1-[20,40-dihydroxy-30,50-di-(300-methylbut-200-enyl)-60-methoxy] phenylethanone, acronylin, acrovestone

ลำต้นและเปลือกราก – acronyculatins A–F

เปลือกต้น – สารกลุ่ม aryl ketone ได้แก่ 1-[2′,4′-Dihydroxy-3′,5′-di-(3”-methylbut-2”-enyl)-6′-methoxy] phenylethanone, acrovestenol, acropyrone, acropyranol A and B, acrofoliones A and B

ผล สารกลุ่ม acetophenonesได้แก่ dimer demethylacrovestone และสารกลุ่มอื่นๆ ได้แก่ แคโรทีนอยด์  วิตามินซี  ฟีนอลิก

ฤทธิ์ทางเภสัชวิทยา

สาร acrovestone และ acerovestenol ยับยั้งเซลล์มะเร็งชนิด A2058 melanoma cells ในหลอดทดลอง (เซลล์มะเร็งที่เกิดจากเม็ดสีผิวเข้มผิดปกติ)โดยมีค่า IC50 เท่ากับ 0.38 และ 2.8 µM ตามลำดับ ยับยั้งเซลล์มะเร็งต่อมลูกหมากในหลอดทดลอง มีค่า  IC50 เท่ากับ 0.93 และ 2.7 µM ตามลำดับ

สาร acrovestone ออกฤทธิ์ต่ำในการจับกับอนุมูลอิสระ DPPH (493 µM) และออกฤทธิ์ได้ปานกลางในการยับยั้งเอนไซม์ tyrosinase ที่ทำให้สีผิวหนังเข้ม (333 µM)  น้ำมันหอมระเหยจากส่วนเหนือดิน มีฤทธิ์ต้านเชื้อแบคทีเรีย Salmonella enterica และ Staphylococcus epidermidisในหลอดทดลอง

สารกลุ่ม aryl ketone จากเปลือกต้น ชื่อ 1-[2′,4′-Dihydroxy-3′,5′-di-(3”-methylbut-2”-enyl)-6′-methoxy] phenylethanone ออกฤทธิ์ดีในการยับยั้งเอนไซม์ที่ทำให้เกิดการอักเสบ cycloxygenase-2 (COX-2) ในหลอดทดลอง

สรรพคุณ ของสมุนไพร มะยมป่า

เปลือกต้น ผสมเนื้อมะพร้าวแก่เหง้าขมิ้นชันตำทาแก้คัน รักษากลากเกลื้อน

ใบและผล ใช้ประคบลดอาการปวดเมื่อย

ลำต้น รักษาอาการปวด รักษาโรคปวดข้อรูมาติก แก้ท้องเสีย แก้ไอ แก้หอบหืดแก้อาการคัน แก้แผล รักษาแผลและผิวหนังตกสะเก็ด แก้ไข้ ห้ามเลือด กระตุ้นกำหนัด

แหล่งอ้างอิง

  1. ฐานข้อมูลเครื่องยาสมุนไพร คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี (http://www.thaicrudedrug.com/main.php?action=viewpage&pid=111)