ชื่อวิทยาศาสตร์ :
Carissa carandas Linn
ชื่อวงศ์ : Apocynaceae
ชื่อสามัญ : Carunda, Christ’s Thorn, Karanda
ชื่อท้องถิ่น : ต้นหนามแดง, หนามขี้แฮด, มะม่วงไม่รู้หาว มะนาวไม่รู้โห่, มะงั่วไม่รู้หนาว มะนาวไม่รู้โห่

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์

เป็นไม้พุ่มทรงพุ่มกลมสูง 2-3 เมตร แตกกิ่งจำนวนมากทุกส่วนมียางสีขาวเหมือนน้ำนม ลำต้นและกิ่งก้านมีหนามแหลมยาว 2-5 เซนติเมตร ปลายหนามมีสีแดง มีใบเป็นใบเดี่ยว เรียงตรงข้าม รูปไข่กลับ ปลายใบมนหรือเว้าเข้าเล็กน้อย โคนใบกลม ผิวใบสีเขียวเข้มเป็นมัน ลักษณะดอกเป็นดอกช่อสั้นๆ ที่ปลายกิ่ง กลีบดอกสีขาว มีกลีบเลี้ยง 5 กลีบมีขนโคนกลีบเชื่อมติดกันเป็นหลอดยาวสีชมพูแกมแดงดอกจะมีกลิ่นหอมอ่อนๆผลเป็นผลเดี่ยวออกรวมกันเป็นช่อผลรูปกลมรีมนรีหรือรูปไข่ผลอ่อนมีสีขาวอมชมพูผลดิบมีน้ำยางมากผลจะเข้มขึ้นเป็นสีแดงและเมื่อผลสุกจะเป็นสีม่วงดำ

ความเชื่อของคนโบราณ ได้เล่ากันมาว่า
มะนาวไม่รู้โห่ถ้ากินลูกสีขาวชมพูออกแดงๆ ตาจะสว่างกินแก้ง่วงเนื่องจากมีรสเปรี้ยว กินลูกสุกสีม่วงด้วยความที่มีรสหวานจะหาวนอนนอนหลับสบายโบราณจึงว่ามะม่วงไม่รู้หาวมะนาวไม่รู้โห่ บางแห่งเรียกหนามแดงเพราะต้นมีหนาม บ้างก็ใช้ปลูกเพื่อกันสัตว์ ทั้งยังออกดอกสีขาวหอมอ่อนๆ ส่วนผลหน้าตาคล้ายๆ มะเขือเทศราชินีหรือองุ่นออกผลมาเป็นพวง

ส่วนที่ใช้เป็นยา : ใบสด, ผล, ยาง, แก่นเนื้อไม้, ราก และ เมล็ด

สารสำคัญที่พบ ใน มะม่วงหาวมะนาวโห่

ในรากพบ 2-acetyl phenol และสาร alkaloid

ในใบพบ triterpenes, tannins, ursolic acid และ carissic acid

ในผลพบสาร volatile principles – 2-phenyl ethanol, linalool, ß- caryophyllene, iso amyl alcohol, benzyl acetate, lupeol และสารจำพวกแอนโทไซยานินจำนวนมาก ได้แก่– cyanidin-3-O-rhamnoside, pelargonidin-3-Oglucoside และ cyanidin-3-O-glucoside

ฤทธิ์ทางเภสัชวิทยา

ฤทธิ์ต้านเบาหวาน
การศึกษาฤทธิ์ต้านเบาหวานของสารสกัดเมทานอลจากผลมะม่วงหาวมะนาวโห่ และส่วนสกัดที่แยกได้จากสารสกัดเมทานอล ได้แก่ ส่วนสกัดเอทิลอะซีเตรท ส่วนสกัดอะซีโตน และส่วนสกัดที่ไม่ละลายในอะซีโตน ขนาด 200 และ 400 มก./กก. ในหนูแรทที่ถูกเหนี่ยวนำให้เป็นเบาหวาน เปรียบเทียบกับหนูที่ได้รับยา metformin (50 มก./กก.) และกลุ่มควบคุม พบว่าสารสกัดเมทานอลและส่วนสกัด รวมทั้งยา metformin มีผลลดระดับน้ำตาลในเลือดของหนู เมื่อเปรียบเทียบกับกลุ่มควบคุม โดยยา metformin จะให้ผลดีที่สุด ขณะที่ส่วนสกัดเอทิลอะซีเตรท ขนาด 400 มก./กก. จะให้ผลในการลดน้ำตาลดีกว่าสารสกัดเมทานอลและส่วนสกัดอะซีโตน

ฤทธิ์ต้านการอักเสบ ลดไข้
การศึกษาฤทธิ์ในการต้านการอักเสบและฤทธิ์ในการลดไข้โดยใช้สารสกัดเมทานอลจากใบของต้นมะม่วงหาวมะนาวโห่ในหนูขาวใหญ่โดยที่หนูถูกเหนี่ยวนำให้เกิดการอักเสบหลังจากใช้สารสกัดเมทานอลจากใบในขนาด 200 มก./กก. แล้วพบว่ามีผลในการลดอักเสบสูงสุดคือ 72.1%, 71.9% และ 71.8% หนูอีกกลุ่มเหนี่ยวนำให้เกิดไข้ หลังใช้สารสกัดเมทานอลจากใบในขนาด 100 และ 200 มก./กก. ผลคือสามารถลดไข้ได้นานถึง 4 ชั่วโมงหลังจากการให้ยาซึ่งสารสกัดเมทานอลจากใบสามารถลดการอักเสบและลดไข้ได้อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ

การศึกษาฤทธิ์ในการฆ่าเชื้อแบคทีเรียด้วยสารสกัดเมทานอลจากใบสดบนจานเพาะเชื้อชนิดต่างๆพบว่าที่สารสกัดความเข้มข้น 15 และ 20 มก./มล. มีฤทธิ์กับเชื้อแบคทีเรียแกรมลบ E. coli และ P. aeruginosa มีผลมากที่สุดรองลงมาคือ เชื้อแบคทีเรียแกรมบวก B. subtilus และ S. aureus รวมถึงเชื้อราและยีสต์สามารถยับยั้งได้ปานกลางอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ

สรรพคุณ

ผล ฆ่าเชื้อ ขับปัสสาวะ พอกดับพิษ แก้โรคลักปิดลักเปิด
เมล็ด แก้กลากเกลื้อน แก้เนื้อหนังชาในโรคเรื้อน แก้โรคผิวหนัง แก้ตาปลา แก้เนื้องอก บำรุงไขข้อ บำรุงกระดูก บำรุงเส้นเอ็น บำรุงกำลัง บำรุงผิวหนัง
เปลือก (นำมาต้มน้ำดื่ม) แก้บิด ขับน้ำเหลืองเสีย แก้ท้องเสีย แก้กามโรค ทำยาอมรักษาแผลในปาก แก้ปวดฟัน พอกดับพิษ
ใบ(นำมาต้มน้ำดื่มหรือบดทาพอกภายนอก) ใช้เป็นยาแก้ท้องร่วง, แก้อาการปวดหูแก้ไข้แก้เจ็บคอ, เจ็บปาก, ลดอาการอักเสบภายในลำคอแก้, บรรเทาอาการท้องร่วง ท้องเสีย, นำใบมาขยำก่อนใช้ประคบแผลเพื่อช่วยห้ามเลือดนำใบมาต้มน้ำอาบ, ช่วยป้องกัน และรักษาโรคผื่นคัน รวมถึงโรคผิวหนังจากเชื้อราต่างๆ
ยาง ใช้ทำลายตาปลา กัดทำลายเนื้อที่ด้านเป็นปุ่มโต แก้เลือดออกตามไรฟัน รักษาหูด รักษาขี้กลาก แผลเนื้องอก โรคเท้าช้าง
ราก (นำมาต้มน้ำดื่ม และอื่นๆ) ใช้เป็นยาขับพยาธิช่วยบำรุงร่างกาย ทำให้เจริญอาหารช่วยในการขับปัสสาวะ บรรเทาอาการท้องเสีย นำไปบดสำหรับทาพอกแก้อาการผื่นคัน


การทดสอบความเป็นพิษ

มีการทดสอบความเป็นพิษจากสารสกัดเมทานอลจากใบของต้นมะม่วงหาวมะนาวโห่โดยทดสอบในหนูโดยศึกษาพิษต่อตับหัวใจไตและม้ามพบว่าในกลุ่ม subchronic ให้สารสกัดขนาด 1750 มก./กก. (p.o.) และ 5000 มก./กก. (p.o) พบว่ายังไม่เกิดพิษต่ออวัยวะต่างๆ แต่สำหรับการทดสอบระยะยาวสารสกัดขนาด 5000 มก./กก. (p.o) พบว่าเกิดการเปลี่ยนแปลงระดับเนื้อเยื่อในไตโดยมีการทดสอบพบว่ามีการเพิ่มขึ้นของ Creatinine, albumin และ glucose

ข้อควรระวัง

  • มะม่วงหาวมะนาวโห่ มีสารกลุ่ม cardiac glycoside ซึ่งมีฤทธิ์กระตุ้นหัวใจให้ทำงานมากขึ้น หากรับประทานมากเกินไปอาจจะทำให้เกิดพิษต่อหัวใจ
  • ผู้ที่มีโรคประจำตัวที่เป็นโรคหัวใจหรือมีภาวะเสี่ยงควรหลีกเลี่ยงหรือรับประทานมะม่วงหาวมะนาวโห่แต่น้อย

เอกสารอ้างอิง

  1. จุฑามาสสื่อประสาร, ทานตะวัน พิรักษ์ และ ศิริพร เรียบร้อย, 2556. การศึกษาสภาวะที่เหมาะสมสำหรับการสกัดสารแอนโทไซยานินจากผลหนามแดง.
  2. สำนักงานข้อมูลสมุนไพร คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล. ข่าวความเคลื่อนไหวสมุนไพร[internet]. 2012 [cited 2017 May 16] available from: http://www.medplant.mahidol.ac.th/active/shownews.asp?id=718
  3. Hati M, Jena BK, Kar S and Nayak AK. Evaluation of anti-inflammatory and anti-pyretic activity of Carissa carandas L. leaf extract in rats. Journal of Pharmaceutical, Chemical and Biological Sciences 2014; 1(1):18-25.
  4. Shamim S. Acute, subacute and subchronic toxicological studies of carissa carandas (auct.) leaves ethanol extract: a plant active against cardiovascular diseases. J Dow Uni Health Sci 2014; 8(3): 121-5.
  5. Shafeeq MH , Omar-Zahid LA and Sidkey BA. The Antimicrobial Activity of Carissa carandas L., Ficus carica L., and Olea europaeae L. Leaves Extracts on Growth of some Pathogenic Microorganisms. Journal of Al-Nahrain University. 71(4): 744-53.