ชื่อวิทยาศาสตร์ :Tinospora crispa (L.) Miers ex Hook.f. & Thomson
ชื่อพ้อง : Tinospora tuberculata Miers, Tinospora rumphii Boerl., Tinospora nudiflora Kurz.
ชื่อวงศ์ : Menispermaceae
ชื่ออื่น : เครือเขาฮอ (หนองคาย) จุ่งจิง (เหนือ) เจตมูลหนาม (หนองคาย) ตัวเจตมูลยาน เถาหัวด้วน(สระบุรี) หางหนู(สระบุรี อุบลราชธานี) จุ้งจาลิงตัวแม่ เจตมูลย่าน

ลักษณะของบอระเพ็ด

บอระเพ็ด เป็นเถาไม้เลื้อย เนื้อแข็ง ผิวขรุขระ เถาพาดพันไปตามต้นไม้ใหญ่ เถากลม ผิวมีเม็ดตุ่มทรงกลมครึ่งซีก ถี่ๆตลอดเถา เปลือกเถา มียางขาว มีรสขม  มีรากอากาศ ใบเดี่ยว รียงเวียนสลับ มักเป็นรูปหัวใจ  ดอกออกตามกิ่ง และดอกจะออก เมื่อใบหลุดร่วงหมด  ดอกมีขนาดเล็กสีเขียวอมเหลือง  ผลออกเป็นช่อ  ผลสด เมื่อสุกมีสีเหลืองหรือสีส้ม ทรงรี ผนังผลชั้นในสีขาว

ส่วนที่นำมาใช้ : เถาไม้บอระเพ็ด

สารสำคัญที่สามารถพบได้ใน บอระเพ็ด

  • สารกลุ่ม alkaloid  คือ picroretin, columbin, picroretroside, tinosporine, tinosporidine และสารกลุ่ม terpenoids ชื่อ  tinosporan, columbin    
  • สารประเภท amine ที่พบคือ N-trans-feruloyl tyramine, N-cis-feruloyl tyramine
  • สาร phenolic glucosides  คือ tinoluberide

การศึกษาฤทธิ์ทางเภสัชวิทยา

ฤทธิ์ลดไข้

มีรายงานการศึกษาในเรื่อง ฤทธิ์ลดไข้ ของสารสกัดจากชั้นน้ำของลำต้นบอระเพ็ดในหนูขาวเพศผู้ที่ถูกทำให้เกิดไข้ด้วยวัคซีนไทฟอยด์ขนาด 0.6ml พบว่าสารสกัดบอระเพ็ดขนาด 300,200,100 mg/kg. สามารถลดไข้ได้หลังป้อนสารสกัดบอระเพ็ดในชั่วโมงที่1,2 ตามลำดับแต่มีประสิทธิภาพอ่อนกว่า aspirin

ฤทธิ์ช่วยเจริญอาหาร เนื่องจากความขมของบอระเพ็ดจึงสามารถใช้เป็นยาที่ทำให้เจริญอาหารได้

สรรพคุณ และ ขนาดวิธีใช้ ของสมุนไพรบอระเพ็ด

รักษาอาการไข้ ตัวร้อน : ใช้เถาสด 2 คืบ (หนัก 30-40 กรัม) ตำคั้นเอาน้ำรับประทาน หรือ ต้มดื่มครั้งละ 1 ถ้วยกาแฟ ก่อนอาหาร เช้า กลางวัน เย็น

รักษาอาการเบื่ออาหาร : ใช้เถาสด หนัก 30-40 กรัม ตำคั้นเอาน้ำรับประทาน หรือ ต้มดื่ม ครั้งละ 1 ถ้วยกาแฟ ก่อนอาหาร เช้ากลางวัน เย็น

สรรพคุณตามตำรายาไทย ของสมุนไพรบอระเพ็ด

ใช้เถาไม้ของบอระเพ็ด 

  • นำมารักษาอาการไข้ แก้พิษฝีดาษ และรสชาติที่ขมของบอระเพ็ด สามารถช่วยทำให้เจริญอาหารได้  โดยนำเถาไม้มาต้มดื่ม
  • ช่วยย่อย บำรุงน้ำดี บำรุงไฟธาตุ แก้โรคกระเพาะอาหาร บำรุงร่างกาย แก้สะอึก
  • แก้มาลาเรีย เป็นยาขับเหงื่อ ดับกระหาย แก้ร้อนในดีมาก แก้อหิวาตกโรค แก้ท้องเสีย ไข้จับสั่น ระงับความร้อน ทำให้เนื้อเย็น แก้โลหิตพิการ
  • ใช้ภายนอกใช้ล้างตา ล้างแผลที่เกิดจากโรคซิฟิลิส

ใช้ใบของบอระเพ็ด นำมาเป็นยาพอกบาดแผล ทำให้เย็นและบรรเทาอาการปวด ดับพิษปวดแสบปวดร้อน พอกฝี แก้ฟกช้ำ แก้คัน แก้รำมะนาด ปวดฟัน ฆ่าแมลงที่เข้าหู ฆ่าพยาธิไส้เดือน แก้ไข้ แก้โรคผิวหนัง บำรุงน้ำดี

ใช้รากอากาศ ของบอระเพ็ดเป็นยาช่วยให้เจริญอาหาร ดับพิษร้อน ถอนพิษไข้ แก้ไข้ขึ้นสูงมีอาการคลั่งเพ้อ

ใช้ผลของบอระเพ็ด แก้ไข้ แก้เสมหะเป็นพิษ

เอกสารอ้างอิง

  1. นายวุฒิ วุฒิธรรมเวช.คัมภีร์เภสัชรัตนโกสินทร์.กรุงเทพฯ: พิมพ์ครั้งที่ 3; ศิลป์สยามบรรจุภัณฑ์และการพิมพ์ จำกัด, 2550.
  2. สำนักงานข้อมูลสมุนไพร คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล. 2543. คู่มือสมุนไพร ฉบับย่อ. นิวไทยมิตรการพิมพ์:กรุงเทพมหานคร
  3. N. Fukuda, M. Yonemitsu, and T. Kimura, “Studies on the constituents of the stems of Tinospora tuberculata Beumee. III. New diterpenoids, Borapetoside B and Borapetol B,” Chemical and Pharmaceutical Buletin, vol. 34, no. 7, pp. 2868–2872, 1986