ชื่อสมุนไพร : ตังกุย
ชื่อภาษาอังกฤษ : Chinese Angelica, Female ginseng
ชื่อวิทยาศาสตร์ : Angelica sinensis (Oliv.) Diels
ชื่อวงศ์ : Umbelliferae
ชื่ออื่นๆ : โสมตังกุย,โกฐเชียง

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์ ของตังกุย

เป็นพรรณไม้ล้มลุกอายุหลายปี มีความสูงได้ประมาณ 40-100 เซนติเมตร ลำต้นมีลักษณะตั้งตรง มีร่องเล็กน้อย เปลือกลำต้นเป็นสีน้ำตาลอมม่วง ใบเป็นใบเดี่ยว หยักลึกแบบขนนก 2-3 ชั้น ลักษณะเป็นรูปไข่ ดอกเป็นช่อบริเวณยอดของลำต้นหรือตามง่ามใบมีสีขาวหรือสีแดงอมม่วง ในแต่ละก้านมีดอกย่อย 13-15 ดอก กลีบดอกมี 5 กลีบ ส่วนของเหง้าหรือรากที่อยู่ใต้ดินนั้นมีขนาดใหญ่ ลักษณะอวบหนาเป็นรูปทรงกระบอก แยกเป็นรากแขนงหลายราก ผิวเปลือกรากภายนอกเป็นสีน้ำตาล เนื้อข้างในนิ่ม

ส่วนที่นำมาใช้ : ใบสด ยอดอ่อน แต่ที่นิยมคือรากทั้งสดและแห้ง

สารสำคัญที่พบ

สารในกลุ่มน้ำมันหอมระเหย เช่น safrole, isosafrole และ n-butylphthalide

สารในกลุ่ม coumarin delivatives เช่น psoralens, bergapten, osthol, imperatorin และ oxypeucedanin   

สารในกลุ่ม phenol เช่น ferulic acid

สารในกลุ่ม phthalides และ 5-hydroxytrptamine

สารในกลุ่ม polysaccharides นอกจากนี้ยังพบ sucrose, alkaloids, vitamin B12, vitamin A, biotin และกรดต่างๆ เช่น กรดปาลมิติก กรดสเตียริก กรดไลโนเลอิก เป็นต้น

สรรพคุณของตังกุย

กระตุ้นการไหลเวียนเลือด : บำรุงเลือดใช้รักษาภาวะเลือดพร่องสีหน้าซีดขาวเล็บและริมฝีปากซีด เพราะมีฤทธิ์ช่วยกระตุ้นการไหลเวียนของเลือด และยังสามารถแก้เวียนศีรษะ หูอื้อ อาจช่วยในเรื่องประจำเดือนมาช้ากว่าปกติ หรือ ปริมาณเลือดมาน้อยหรือประจำเดือนขาดหายไป

บรรเทาอาการปวด : ใช้รักษาอาการปวดท้อง หรือบาดเจ็บจากการชกต่อยเกิดรอยฟกช้ำ หรือ บรรเทาอาการปวดจากฝีหนอง

ช่วยเพิ่มการทำงานของลำไส้ : ช่วยเพิ่มการขับถ่ายสำหรับผู้ที่ท้องผูกเป็นประจำ

ฤทธิ์ทางเภสัชวิทยา

ฤทธิ์ปกป้องหัวใจ : ทดลองสารสกัดน้ำตังกุยเพื่อป้องกันพิษต่อหัวใจที่เกิดจาก doxorubicin โดยให้ทางปากหนู 15 g/kg ทุกวันนาน 4 สัปดาห์ พบว่าช่วยลดอัตราการตายของสัตว์ทดลองและเพิ่มประสิทธิภาพความแข็งแรงของหัวใจได้ สารสกัดตังกุยมีฤทธิ์ป้องกันการเกิด doxorubicin-related oxidative stress ในหัวใจและสามารถใช้สารสกัดตังกุยร่วมกับ doxorubicin ในการรักษามะเร็งด้วยเคมีบำบัด

ฤทธิ์กระตุ้นการงอกของเส้นผมจากตังกุย : มีการศึกษาสารสกัด 70% เอทานอลของรากตังกุยในหนูที่กำจัดขนออกโดยทาสารสกัด 1 และ 100 มิลลิกรัม/มิลลิลิตร บริเวณหลังของหนูนาน 2 สัปดาห์ เทียบผลกับการทายาหลอกพบว่าหนูที่ได้รับสารสกัดตังกุยมีขนขึ้นใหม่ (hair regrowth) อย่างชัดเจน

ฤทธิ์ต้านอัลไซเมอร์ : จากการศึกษาสารสกัดแอลกอฮอล์ของรากตังกุยพบว่าสารสกัดมีฤทธิ์ป้องกันการเกิดโรคอัลไซเมอร์ได้ส่งผลให้เซลล์ประสาทมีอัตราการรอดชีวิตเพิ่มขึ้นและต้านออกซิเดชันเพิ่มขนาดของไมโตคอนเดรียเมื่อให้หนูทดลองกินตังกุยติดต่อกันเป็นระยะเวลานานสามารถฟื้นความจำได้อย่างมีนัยสำคัญ

ฤทธิ์ลดไขมันในเลือด : มีการศึกษาใช้สารสกัดตังกุยและสมุนไพรจีน Astragulus mongholicus ในหนูทดลองที่ป่วยด้วยโปรตีนรั่วในปัสสาวะที่เกิดจากภาวะไขมันในเลือดสูงหลังการทดลองพบว่าหนูมีระดับของคลอเลสเตอรอล ไตรกลีเซอไรด์และ LDL ต่ำกว่าหนูที่ไม่ได้รับสารสกัดอย่างมีนัยสำคัญ

ทดสอบความเป็นพิษ

ได้มีการทดสอบความเป็นพิษในสัตว์ทดลองของสารสกัดตังกุยด้วยน้ำพบว่าสารสกัดตังกุยด้วยน้ำทำให้อัตราการเต้นหัวใจลดลงความดันเลือดลดลงและกดการหายใจซึ่งหากได้รับสารสกัดในปริมาณที่สูงขึ้นก็จะแสดงอาการเป็นพิษที่เพิ่มมากขึ้น

ข้อห้ามและข้อควรระวังในการใช้

ห้ามใช้ตังกุยในผู้ที่มีเนื้องอกหรือมะเร็ง สตรีให้นมบุตร และสตรีมีครรภ์เนื่องจากตังกุยสามารถกระต้นการบีบตัวของมดลูกได้อาจทำให้เกิดการแท้งได้ ในผู้ป่วยที่ท้องร่วงท้องเฟ้อหรือเบื่ออาหารเป็นประจำไม่ควรรับประทานเนื่องจากตังกุยเพราะอาจทำให้อาการเหล่านี้เป็นเพิ่มมากขึ้น

นอกจากนี้ควรระมัดระวังในการใช้ตังกุยร่วมกับยาต้านการแข็งตัวของเลือดเนื่องจากเสริมฤทธิ์กันทำให้มีโอกาสในการเลือกออกไหลไม่หยุดเลือดแข็งตัวช้าเพราะ coumarin เป็นสาระสำคัญในตังกุยที่ยับยั้งการเกาะกลุ่มของเกล็ดเลือด

เอกสารอ้างอิง

1.ฐานข้อมูลเครื่องยาสมุนไพร คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี [internet]. 2010 [cited 2017 May 10] available from: http://www.thaicrudedrug.com/main.php?action=viewpage&pid=30

2.ตังกุยสมุนไพรจีนเพื่อสุขภาพ. ฟาร์มาไทม์ [Internet]. 2010 [cited 2017 May 10] available from: http://mis.pharm.su.ac.th/web/sites/default/files/Angelica%20sinensis.pdf

3.โสรัจ นิโรธสมาบัติ. ตังกุย สุดยอดสมุนไพรบำรุงเลือด.คณะการแพทย์แผนจีน มหาวิทยาลัยหัวเฉียวเฉลิมพระเกียรติ [internet]. [cited 2017 May 10] available from: http://cmed.hcu.ac.th/userfiles/files/ตังกุย(1).pdf

4.Page RL, 2nd, Lawrence JD. Potentiation of warfarin by dong quai. Pharmacotherapy. 1999;19(7):870-6.